Çin Ekonomisinin Ön Tekerlekleri: Altyapı ve Gayrimenkul

Çin ekonomisini önden çekişli bir spor aracına benzeticek olursak ön iki tekerleği altyapı ve gayrimenkul yatırımları, arka iki tekerleği de tüketim ve ihracat-ithalat olurdu.

Çin ekonomisine benzettiğimiz spor aracının hızı 120 km/s iken, sonraları 80km/s oldu, günümüze gelindiğinde bu hız 60km/s’e kadar düştü. Bu şu anlama geliyor, yıllık ortalama %12’lerde olan GSYİH önce %8’e sonra da %6’lara düştü. 13. 5 yıllık planlamada belirtildiği gibi Çin ekonomisinin büyümesi belli bir süre %6-6.5 dolaylarında olması bekleniyor.

Aracın hızının düşmesinin bir arızadan kaynaklandığını düşünebiliriz, fakat ABD, Japonya ve Avrupa’ya baktığımızda genel manada bir hız düşüşünün olduğu gözlemleniyor. ABD, Japonya, Çin ve Avrupa Birliği dünyanın en büyük dört ekonomisi, dört büyük ekonominin de hız seyrini aynı anda azaltmaları aslında arızadan değil, yokuş tırmanmaktan dolayı.

Bu yokuşun küresel büyümenin hızını kestiği söylenebilir. Küresel büyümenin yavaşlamasındaki ana etken küresel talepdeki azalmadır. Küresel talebin azalmasının ise birçok nedeni vardır. Bunlardan bazısı Lewis dönüm noktası, küresel ekonomik döngü ve küresel yaşlanmadır. Daha birçok sebebi olmakla birlite,  epey ayrıntılı ve çok karmaşık bir konu olduğundan şimdilik bir kenara koyuyoruz.

Spor arabasına benzettiğimiz Çin ekonomisine dönecek olursak, reform ve açılım sürecinden beri hızlı ekonomik büyümeyle beraber altyapı ve gayrimenkul sektörlerinde aşırı üretim kapasitesi sonucuyla karşılaşıldı.

Çin hükümeti konut alımını desteklemek için çeşitli politikalar gerçekleştirdi. Pekin, Şanghay, Shenzhen ve Guangzhou dışındaki yerlerde daire alana ilk peşinatta %20 indrim uygulanması ve öğrencileri ev almaya teşvik etme bu politikalardan bazıları. Fakat inşa edilen konutlar ihtiyacın çok üzerinde. Halihazırda Çin’de 3,4 milyar kişiye yetecek kadar konut inşa edildi. Bu demek oluyor ki nüfusunun 2,4 katına yetecek kadar ev var. Kısacası inşaat sektörünün Çin’in büyümesine etkisi oldukça fazla. Daha fazla büyümek için daha fazla konut inşa edildi ve ediliyor. Fakat bunun süreklilik sağlaması için halkın ev alması lazım.

Pekin, Şanghay ve Shenzhen’daki evlerin tümünü satarak ABD’nin yarısı satın alınabilir diye bir ara Çin’de sosyal medyada çok konuşuldu . Peki bu ne demek oluyor? Gerçekten böyle mi?

Daha önceden yapılmış araştırmalara göre Pekin, Şanghay ve Shenzhen’ın toplam nüfusu 60 milyon. Üç kişilik ailenin kalabileceği toplam daire sayısı 20 milyon. Dairenin metrekaresini 50.000 RMB’den hesapladığımızda her daire yaklaşık 5 milyon RMB yapıyor. Bu da demek oluyor ki Pekin, Şanghay ve Shenzhen’daki konutların piyasa değeri 100 trilyon RMB, yani 15 trilyon dolar. FED’in 2016 yılında açıkladığı rakamlara göre ABD’de gayrimenkullerin toplam değeri 30 trilyon dolar.

İşte bu yüzden Çin’de internet kullanıcıları arasında Pekin, Şangay ve Shenzhen’ı satarak ABD’nin yarısını alabilirsiniz diye konuşldu. A-hisselerine sahip halka açık şirket sayısı yaklaşık 400. Bu şirketker borsasının %30’unu oluşturuyor ve toplam net kârları 2,29 milyon doları dahi bulmuyor. Bu rakam Shenzhen’da iyi bir ev almaya yetmiyor. Halka açık firmaların Çin’in en iyi firmalarını temsil ediyor fakat bunlar dahi Shenzhen’da bir ev alamıyorlar. Bu da Shenzhen’daki evlerin çok pahalı olduğunu başka bir yöntemle gözler önüne seriyor.

Çin hükümetinin, vatandaşlarını ev almaya teşvik etmesinin nedeni tam da burda yatıyor. Çin insanların ev almasını sağlayarak araba tekerleklerine ABS fren sistemi kurmuş oluyor. Böylelikle Çin ekonomisinde gerçekleştirilen dönüşüm esnasında zaman kazanıp emlak balonunu patlamasını geciktirilmiş oluyor. Daha doğru bir ifadeyle, her dairenin parası ortalama %70 oranla bankalardan alınan kredi ile temin ediliyor. Emlak sektöründeki sarsıntı da bankaları iflasa götürebilir. Bankalar iflas ederse finans sistemi çöker.

Çin Ekonomisinin Arka Tekerlekleri: Tüketim ve İhracat-İthalat

Ön iki tekerlek artık eskisi gibi değil, yıpranmış durumdalar. Çin ekonomisinin arka tekerlekleri olan tüketim ve ihracat-ithalata bakalım. Tüketim tekerleğinde şuan için bir sıkıntı gözükmüyor. Çinlilerin genel manada belli bir birikimleri ve paraları var. Tüketim de istikrarlı bir şekilde artmakta.

Evet, tüketim artıyor fakat dikkat edilmesi gereken bir husus var ki iç tüketim istenilen seviyede artmıyordu. Dış tüketim daha hızlı artıyordu. Şunu tam burda ifade etmekte fayda var. Dünya’da lüks tükütemin %30’unu Çinliler yapıyor fakat bunun ancak %7’si Çin’de gerçekleşiyor.

Avustralya, ABD ve Kanada’daki lüks villalardan tut, Japonya’dan alınan klozet kapakları, sırt çantaları ve soğuk algınlığı ilaçlarına kadar Çinliler yüksek oranda dış tüketim gerçekleştirdiler. Bunun üzerine de Vergilendime Genel Müdürlüğü yurtdışından alınan ürünlere vergi uygulamaya başladı.

Şimdi de Çin ekonomisinin son tekerleği olan ihracat-ithalat ikilisini inceleyelim.

Çin, ne zaman ekonomisinde bir sıkıntı baş gösterecek olsa hemen ihracat için teşvikleri arttırıyordu. Fakat artık bu işlemez oldu. Çünkü küresel ekonomi yavaşlıyor ve talep azalıyor. Artık Atlas Okyanusundan ve Pasifik Okyanusundan da eskisi gibi gemi geçmiyor.

Önceden çok sık dile getirildiği şekliyle 铁公基(demiryolu-karayolu-altyapı) taleplerinde ciddi bir azalış söz konusu. Çin’in, eskisi gibi ham petrole, bakıra, demire, mermere ihtiyacı yok. Bir gemi ayakkabı karşılığında bir gemi araba alınan günler geride kaldı. Ucuza mal etmedeki en büyük avantajı olan düşük işçilik fiyatları da yok artık. Bu nedenle birçok ayakkabı fabrikası, konfeksiyon fabrikası, elektronik montaj fabrikası Güneydoğu Asya ve Hindistan’a gitti. Diyebiliriz ki bu tekerlek de hava sızdırıyor ve artık tekerleğin hava basıncı yeterli seviyede değil.

Özetle, ön iki tekerlekteki sıkıntılardan dolayı spor arabanın çekişten düştüğünü, arka tekerleklerin hava basınca azalma olduğunu ve aynı zamanda bir yokuş tırmanıldığını belirttik.

Peki, 30 yıldır yüksek hızla mesafe katetmiş bu spor araba için herşey bitti diyebilir miyiz? Cevap: Hayır!

Arabanın arka bagajında iki adet araç seti var.

Para Politikası

Çin’in ilk araç seti para politikası. Şuanda Çin vanasını Merkez Bankasının tuttuğu yeni bir fırsat ile karşı karşıya. 2008’de dünya bir ekonomik kriz geçirdi. O dönemde Çin Hükümeti 586 milyar dolar teşvikte bulundu. Bu teşvik paketinin görünür ya da görünür olmayan diğer etkileri, günümüze kadar devam etti.

2008 yılında Çin’in banknot miktarı 40 trilyon RMB idi, 2016’da bu rakam yıllık ortalama %16 artışla 138 trilyon RMB’ye çıktı. Çin’da daire fiyatları da ortalama her yıl %16 artıyor. Bu ne demek oluyor? Aslında daire fiyatları artmadı artan banknotlardı. Daire veya ürünlerdeki artış para politikalarıyla ilgilidir aynı su seviyesi artınca geminin de yükselmesi gibi.

Bu araç kutusunun içinde 3 tane alet var. Birincisi faiz düşürme, ikincisi merkez bankasının rezerv mevduat oranını azaltması, üçüncüsü de döviz kuru.

Faizleri düşürmenin mantığını anlamak çok kolay. Eğer faizlerde düşürülürse, şirketlerin kullandığı paranın maliyeti de düşer. Böylelikle şirketlerin kârları da doğal olarak artar. Bu nedenle fazileri düşürmek bir ölçüde arabanın havası inmiş tekerleklerini şişirmek demek oluyor.

Rezerv oranlarını azaltmanın mantığını da anlamak çok basit. Eğer rezerv mevduat oranı düşürülürse, basit bir tabirle, şirket aldığı her 100 RMB için merkez bankasına 21.5 RMB yatırır fakat bu oran merkez bankası tarafından düşürülürse şirketin elinde daha fazla para olur, şirket de bunu işlerini büyütmek için kullanır. Bu da şu demek oluyor, tekerleklerle zemin arasındaki sürtünme kuvvetini biraz arttırarak, arabanın yol kavrayışını iyileştirme.

Üçüncü ve sonuncu alet, döviz kuru. Kullandığımız paralar bir metadır, bir eşyadır. Döviz kuru ise bu paraların değeri olur.

Yine basitçe anlatmak gerekirse yuan dolar kuru aslında yuanin dolar karşısında değeri demek oluyor. Döviz kuru paranın maliyetini gösterir. Eğer döviz kuru yükselirse paranın maliyeti de yükselir. Paranın değerinini artması demek ihracat yapan firmaların ihracatını olumsuz etkiler, tam tersi olarak paranın değeri düşerse bu ihracata teşvik demektir. Aslında ABD ve Çin arasındaki ticaret savaşı bir döviz kuru savaşıdır.

Nasıl ki bir hasta bir ilaçı çok uzun süre kullanırsa vücudu artık o ilaca karşı antikor üretir, Çin’in de kendi parasının değerini ihracatı teşvik için sürekli düşük tutması ekonomisinde bu duruma karşı bağışıklık oluştursa da ekonomik kalkınmanın devamlılığı isteniyorsa bu alet daha fazla kullanılmamalıdır. Çünkü bu durum varlık balonunun oluşmasına sebep olmaktadır.

Yukarıdaki sebepten dolayı görevdeki hükümet sadece ikinci aleti kullanmayı tercih etmektedir. Yine bu nedenden ötürü Xi ve Li hükümeti göreve geldiklerinden beri sürekli inovasyon, internet sektöründe kalınmayı ve arz yönlü reformu vurgulamaktadırlar. Başbakan Li Keqiang’ın vakit ayırıp Pekin’de start-up firmalarının olduğu caddeye gidip kahve içmesi start-up firmaları teşvik manası taşımaktadır. Ek olarak, Xi Amerika’ya gidip Obama ile görüştüğünde, Obama da Çin’in arz yönlü reformlarını desteklediklerini belirtmişti.

Bu problemleri kim çözer? Kobiler

Sanayi ve ticaret dairesi başkanlığının verilerine göre, ülke çapında 13 milyon şirket var ve bunların %99’u küçük ve orta ölçekli firmalardır. Bu şirketler, Çin’in vergi gelirinin% 50’sini, GSYİH’nın% 60’ını, ithalat ve ihracatın% 70’ini ve istihdamın% 80’ini oluşturmaktadır. Çin ekonomisine katkıları bu kadar büyük olan KOBİ’lerin aldığı kredi %10’u bulmamaktadır. Birçoğu da finanasal zorluklarla karşı karşıyadır.

2013 yılının Aralık ayında küçük ve orta boy şirketlerin karşılaştığı finansal zorlukları çözebilmek için Danıştay’ın onayıyla ve Çin Menkul Kıymetler Düzenleme Komisyonu’nun gözetiminde olmak üzere tezgâh üstü piyasa(tezgâh üstü piyasada borsa kotasyonunu sağlamayan fakat gelecek vaad eden menkul kıymetler yer alır) oluşmuştur. Tezgâh üstü piyasaları küçük ve orta boy şirketlerin finansman problemlerini çözmeleri ümidiyle ortaya çıkmışlardır.

Şuanda tezgâh üstü piyasada 30.000 şirket var. Bunların bir çoğu ya inovasyona ağırlık veren firmalar ya da teknoloji firmaları. Dünya tarım çağından, buharlı motor çaığına, sonra nükleer endüstriye ve şimdi de bilgi çağına geçmiştir. Toplumsal ilerleme ve değişim bilimsel ve teknolojik gelişmelerle birlikte olmuştur. İnovasyona ve teknolojik gelişime önem veren bu tezgâh üstü piyasası firmaları mevcut teknolojiyi geliştirerek dünyayı yeni bir çağa sokacak potansiyeli taşıyorlar. Bunların yapılabilmesi için bu firmaların destekleyici fonlara ihtiyacı var. Tezgâh üstü piyasası firmaları bunlar için bir dayanak noktasıdır. Arşimet’in dediği gibi “Bana bir dayanak noktası verin, dünyayı yerinden oynatayım”.

Tezgâh üstü piyasası 3 yıllık kalkınma neticesinde bünyesine 6000 borsa şirketini dahil etmiştir. Gelecekte de on binlerce firma bu piyasada yer alacaktır. Böylelikle dünyada en fazla borsa firmasının olduğu bir ticaret merkezine dönüşecektir. Halihazırda piyasa değeri 20 milyar RMB’dir. Amerika’da NASDQ’ın piyasa değeri 40 milyar RMB’dir ve de geçecek potansiyele sahiptir.

Özetelemek gerekirse, spor arabasına benzettiğimiz Çin’in in iki tekerleği hasarlıdır ve tekerleklerin havası inmiştir. Araç çekiçten düşmektedir. Bu durum karşısında yapılacak şey ön iki tekerleği değiştirmeketir. Yıpranmış ve havası inmiş tekerleklerin yerine konulacak tekerlekler KOBİ’lerdir. Özellikle inovasyona ve teknolojiye ağırlık veren firmalar. Tezgâh üstü piyasası ise bu araçlar için bir tekerlek şişirme istasyonu olacaktır.

GSYH’ya baktığımızda, %6,5 büyüme ülke geneli üretilen bütün mal ve hizmet sektörlerinde ortalama bir büyümeyi gösteriyor. Bazı sektörler var ki %6,5’ten fazla büyüyor, bazıları ise daha az. Çin’in aşırı üretim kapasitesine sahip olduğu demir-çelik, çimento, kömür ve metallerde sektörlerde büyüme %6,5’in altında. Fakat fim, VR (sanal gerçeklik gözlüğü), 3D baskı, insansız otomobiller, paylaşımlı bisikletler gibi bazı yeni endüstrilerde ortalama büyüme hızı %6.5’in üstünde.

Tekerlekleri değiştirmek yeterli değil, arabadaki fazla yükleri de atmak gerekiyor. Bunun için de Kuşak Yol Projesi başlatılmış ve Asya Altyapı Yatırım Bankası kurulmuştur. Kuşak Yol Projesi çok büyük bit stratejik hamledir. Bu proje ile Çin aşırı üretim kapasitesine sahip olduğu sektördeki fazladan malları satarak yükünü hafifletecektir. Asya ülkelerinin çok fazla parasının olmadığına aldırış etmemeli zaten bunun için Çin’in önceliğinde Asya Altyapı Yatırım Bankası kurularak Kuşak Yol projesinin finansal kaynağı oluşturuldu. Bu aynı zamanda RMB’nin küreselleşme sorununu çözmede yardımcı olurken, ABD’nin Asya-Pasifikte Çin’i dengeleme stratejisini bozmaktadır.

Çin ekonomisini anladınız mı? Yatırımların yönünü de anladınız.

原文来源:国兴资本微信公众号 极简逻辑:五分钟读懂中国经济脉络

 

Bu Yazıyı Alıntıla:  

Emre Konak, "Çin Ekonomisinin Dört Tekerleği," China Pulse, 17 Eylül 2017, https://cinnabzi.com/cin-ekonomisinin-dort-tekerlegi/,23 Ocak 2019.