Trump 2017 Kasım’da Çin’e ziyarete geldiğinde herşey güllük gülistanlıktı. Çin kendi pazarını yabancılara daha çok açacağını belirtmişti. Trump yanında 29 firmanın temsilcisini götürmüştü ve 250 milyar dolarlık anlaşma imzalanacağı söylendi.

Bu olumlu ziyaret sonrası ABD tarafından ticari ilişkileri gerebilecek bazı adımlar gelmeye başladı. ABD kurumlar vergisini %35’ten %20’ye düşüreceğini açıkladığında Çin tedirgin oldu.

Ardından ABD’den bir adım daha geldi. ABD, Çin hükümetinin Çinli güneş paneli üreticilerine sağladığı destekten dolayı çok rahatsız. Bu yüzden  2500 MW üzeri güneş panellerine ilk yıl %30, ikinci yıl %25, üçüncü yıl %20 ve dördüncü yıl %15 ek vergi uygulanacak. Trump yönetimi bununla da kalmayıp ithal çamaşır makinelerine de %20 ek vergi getirdi. ABD’nin bu hamlesine karşılık Çin cevaben ABD’den ithal edilen soya fasülyelerine karşı anti-dumping soruşturması başlattığına dair haberler çıktı.

Bu süreç içerisinde görüyoruz ki Çinlilerin tedbirleri yavaş yavaş sertleşti.

Ardından ABD’den bir haber daha geldi. Trump’ın çelik ve alimünyuma vergi getiriyor olması ticaret savaşı söylemlerini iyice alevlendirdi. Xi’nin ekonomi danışmanı ve politbüro üyesi Liu He’nin ABD’ye iki ülke arasındaki ticari anlaşmazlıkları konuşmak için gittiği gün Trump’tan çeliğe %25, alimünyuma %10  vergi haberi geldi.

Herkes bu adım Çin’i nasıl etkileyecek diye konuşurken Kanada ve AB’den vergiye tepkiler duymaya başladık. Sonradan ABD, Türkiye ve Japonya hariç müttefiklerini bu gümrük vergisinden muaf tuttu. ABD muhtemelen ticaret savaşı derinleşirse müttefik ülkelerin desteğini kaybetmek istemedi. Çin ise kendini çok etkilemeyeceği için yumuşak tavır takındı.

ABD’nin bu hamlesinden sonra Çin’e karşı 50-60 milyar dolarlık ek gümrük vergisi getireceği konuşulmaya başlandı. Çin’i harekete geçiren esas hamle bu oldu. Bardağı taşıran son hamle de bu oldu zaten. ABD Çin’i fikri mülkiyet hırsızlığıyla suçluyor. Özellikle Çin’de yatırım yapmış ABD’li firmaların teknolojilerinin ve bilgilerinin haksız yere ele geçirilmeye çalışıldığı konuşuluyor. İddiaya göre ABD’li firmalar Çin’de fikri mülkiyetlerini el değiştirmeye zorlanıyorlar. Bu uygulamanın ABD’li firmaların kârlarında 50 milyar dolar kayba yol açtığı söylenmişti. İşte bundan dolayı ABD Çin’in yaptığı bu “hırsızlığın” öcünü almak için 50 milyar dolarlık Çin malına ek gümrük vergisi getireceğini açıkladı. Listede daha çok robotlar, makine aksamı, elektrikli arabalar ve yüksek teknolojili aletler mevcut.

ABD’den bu haber gelince Çin yaklaşık 12 saat sonra misillemede bulundu. Çin’e göre ABD, DTÖ’yü temelinden ciddi biçimde sarsıyor ve çok taraflı ticaret sistemini daha önce benzeri görülmemiş bir riske sokuyor. Çin, DTÖ’nün tüm üyelerine ABD’ nin ticaret korumacılığına karşı direnmek için Çin’in tarafında bulunmaya çağrıyor.

Açıklanan listede 106 ürün var. ABD’ninkinde yaklaşık 1300 ürün vardı. Fakat değer olarak Çin’inki de 50 milyar dolara denk geliyor. Soya fasülyesi tek başına 14 milyar dolar zaten. Çin misliyle karşılık vermiş oldu. Listede ise yok yok.

Soya fasülyesi dahil birçok tarım ürünü, uçaklar, kimyasal ürünler, arabalar. Tesla, Boing gibi ABD firmaları epey zora girecek.

Peki bu mücadelenin olası sonuçları neler olabilir?

  • Dünya ekonomisi resesyona girebilir.
  • Dünya ekonomisinin resesyona girmesiyle elektrik üretimi düşer ve kömürden elektrik üreten termik santaller, çelik fabrikaları vs dünyamıza daha az verir.
  • Çin, Tayvan’a baskısını artırabilir.
  • Güney Çin Denizi’ndeki varlığını artırmak için Deniz Kuvvetleri’ne daha fazla bütçe ayrılabilir.
  • 1980’lerin sonlarında ABD Japonya’ya ticaret savaşı açmıştı meyvesini almıştı. 1995 ylında Dünya Ticaret Örügtü kurulmuştu. Çin ve ABD arasında yaşanacak ticaret savaşı uluslarası kurumların daha fazla güçlendirilmesi gerektiği düşüncesini veya yeni kuruluşların kurulmasını tetikleyebilir.
  • ABD de Çin de uluslararsı toplumun desteğini almak isteyebilir. Bu yüzden Çin’i destekleyenler ve ABD’yi destekleyenler tarzı ayrışmalar olabilir.
  • Çin süpergüç olmak istiyorsa önemli müttefiklerinin olması gerektiği düşüncesine varabilir.
  • Çin yuuşak gücünü artırmanın yollarını arayabilir.
  • Çİn’in 2025 Made in China veya 2030 yapay zeka hedefleri sekteye uğrarsa daha fazla hırslanabilirler.
  • Ve elbette borsa kayıpları.

Olası sonuçlar daha da artırılabilir fakat şu aşamada olayların olgunlaşmasını beklemek daha mantıklı. Umuyoruz ki ABD ve Çin planlarını yaparken bir yerlere yangın çıkışı koymayı ihmal etmezler.